<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0">
  <channel>
    <title>مطالعات اسلامی در علوم انسانی</title>
    <link>https://jiish.um.ac.ir/</link>
    <description>مطالعات اسلامی در علوم انسانی</description>
    <atom:link href="" rel="self" type="application/rss+xml"/>
    <language>fa</language>
    <sy:updatePeriod>daily</sy:updatePeriod>
    <sy:updateFrequency>1</sy:updateFrequency>
    <pubDate>Mon, 29 Jun 2026 00:00:00 +0330</pubDate>
    <lastBuildDate>Mon, 29 Jun 2026 00:00:00 +0330</lastBuildDate>
    <item>
      <title>تبیین تحلیلی کرامت انسانی در سیاست‌گذاری اقتصادی: ارائه یک مدل علّی مبتنی بر عوامل واسطه‌ای</title>
      <link>https://jiish.um.ac.ir/article_48406.html</link>
      <description>کرامت انسانی از بنیادی‌ترین ارزش‌های اخلاقی و حقوقی در آموزه‌های اسلامی، واجد حیثیتی ذاتی و ابعادی اکتسابی است که تحقق و پایداری آن به‌طور معناداری تحت تأثیر کیفیت حکمرانی و به‌ویژه سیاست‌گذاری اقتصادی قرار دارد. بااین‌حال، بخش قابل ‌توجهی از ادبیات موجود، این رابطه را یا در سطحی کلی و هنجاری بررسی کرده یا صرفاً به احصای پیامدها بسنده نموده و از تبیین سازوکارهای واسطه‌ای و منطق علّی این تأثیرگذاری غفلت ورزیده است. در پاسخ به این خلأ، پژوهش حاضر با هدف تبیین تحلیلی عوامل واسطه‌ای مؤثر بر کرامت انسانی از طریق سیاست‌گذاری اقتصادی سامان یافته است. این مطالعه با بهره‌گیری از روش اسنادی-تحلیلی نظام‌مند و تحلیل محتوای کیفی منابع معتبر اسلامی، فلسفه اخلاق و ادبیات معاصر سیاست‌گذاری اقتصادی، عوامل واسطه‌ای میان سیاست‌های اقتصادی و کرامت انسانی را استخراج، تحلیل و ساختاربندی می‌کند. نوآوری اصلی پژوهش در ارائه یک مدل مفهومی سه‌لایه‌ای نهفته است که این عوامل را در قالب یک نظام علّی اولویت‌بندی‌شده تبیین می‌نماید: صیانت از کرامت ذاتی (عدالت اجتماعی، کاهش فقر و امنیت معیشتی)، ارتقاء کرامت اکتسابی (توانمندسازی اقتصادی، اشتغال شرافتمندانه و امنیت روانی) و تثبیت نهادی-فرهنگی کرامت (حکمرانی مشارکتی، آزادی اقتصادی مسئولانه و سرمایه اجتماعی). یافته‌ها نشان می‌دهد که تحقق پایدار کرامت انسانی، مستلزم رعایت تقدم علّی این سطوح است؛ به‌گونه‌ای‌که سیاست‌های عدالت‌محور و فقرزدا نقش زیرساختی، سیاست‌های توانمندساز نقش ارتقایی و سیاست‌های نهادی-فرهنگی نقش تثبیتی ایفا می‌کنند. مقاله حاضر با تلفیق عقلانیت وظیفه‌گرایانه و غایت‌گرایانه، چارچوبی تحلیلی و کاربردی برای سیاست‌گذاری اقتصادی کرامت‌محور در جوامع اسلامی ارائه می‌دهد.</description>
    </item>
    <item>
      <title>بازخوانی آرمان مدیریت دولتی ایرانی اسلامی: احیای مفهوم &amp;laquo;جاه عریض&amp;raquo; مبتنی بر مضامین دعای عالیه المضامین</title>
      <link>https://jiish.um.ac.ir/article_49090.html</link>
      <description>مقدمه و پیشینه: این پژوهش با هدف احیای مفهوم &amp;amp;laquo;جاه عریض&amp;amp;raquo; به‌عنوان آرمانی بومی و هنجاری برای مدیریت دولتی ایران انجام شده است. در پاسخ به شکاف میان مطالعات انتقادی مسئله‌محور و پژوهش‌های کلی‌نگر، این مفهوم بازخوانی می‌شود تا چارچوبی آرمانی با ریشه در سنت اسلامی-ایرانی و پاسخی به چالش‌های معاصر حکمرانی و شکاف نظریه و عمل ارائه دهد.&#13;
روش‌شناسی: پژوهش کیفی و تفسیری در دو فاز انجام شد. فاز نخست با دلالت‌پژوهی، دلالت‌های مطابقی، التزامی و اقتضایی دعای عالیه‌المضامین را در نسبت با &amp;amp;laquo;جاه عریض&amp;amp;raquo; استخراج و اعتبارسنجی کرد. فاز دوم با تحلیل مضمون شش‌مرحله‌ای براون و کلارک، کدگذاری، دسته‌بندی و شبکه‌سازی را انجام داد. اعتبار یافته‌ها با نظر خبرگان و ضریب کاپای کوهن (87/0) تقویت شد.&#13;
یافته‌ها: تحلیل به مدل چهاربعدی &amp;amp;laquo;جاه عریض&amp;amp;raquo; انجامید: ۱) سرشت و شاخص‌ها: وسعت نفوذ و عزت پایدار، مناعت‌طبع و استقلال، اثرگذاری مثبت و فزاینده؛ ۲) مبانی اخلاقی و وجودی: سلامت درونی، خردورزی و سعه‌صدر، خوش‌خلقی و نزاکت، رحمت‌ورزی و دلسوزی، توکل و استعانت الهی؛ ۳) تعهدات نهادینه: حفاظت از امانت و حریم‌ها، ایستادگی در برابر فساد و زور، عاقبت‌اندیشی و پاسخگویی؛ ۴) غایت متعالی: جاه به‌مثابه وسیله تقرب به خداوند.&#13;
بحث و نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد گنجینه ادعیه شیعی منبعی غنی برای آرمان‌سازی مدیریتی بومی است. همچنین &amp;amp;laquo;جاه عریض&amp;amp;raquo; با این بازخوانی پاسخی هنجاری به چالش‌های مدیریت دولتی ایران می‌دهد و با عینیت‌بخشی به فضایل اخلاقی مدیر، نظریه مدیریت دولتی اسلامی-ایرانی را غنا می‌بخشد. مدل استخراج‌شده می‌تواند مبنایی برای بازنگری در نظام‌های تربیت، گزینش و ارزیابی مدیران دولتی قرار گیرد.</description>
    </item>
    <item>
      <title>توزیع عادلانه یارانه‌های حمایتی: توسعه چارچوب مفهومی مبتنی بر مشارکت مردمی</title>
      <link>https://jiish.um.ac.ir/article_48407.html</link>
      <description>تحقق عدالت از جمله مهم‌ترین خواسته‌های انقلاب اسلامی بوده است که از طریق ابزارهای مختلفی من‌جمله توزیع یارانه‌های حمایتی پیگیری شده است. یارانه‌ها در معنای عام خود شامل همه هزینه‌های حمایتی و کمک‌های دولتی می‌شود. برای این منظور تلاش خواهد نمود تا با نقد رویکرد سنتی اقتصاد رفاه که فقر را صرفاً مسئله‌ای درآمدی می‌داند، بر نگاه &amp;amp;laquo;چندبعدی و مشارکتی&amp;amp;raquo; به فقر تأکید دارد. این پژوهش با روش توصیفی&amp;amp;ndash;تحلیلی انجام شده و نقش مردم در فرآیند توزیع یارانه‌ها را بررسی می‌کند. دو رویکرد &amp;amp;laquo;پرداخت نقدی مستقیم&amp;amp;raquo; و &amp;amp;laquo;توانمندسازی برای رفع محرومیت&amp;amp;raquo; تحلیل شده و با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و الگوهای جهانی و بومی مانند صندوق‌های اجتماعی و مدل &amp;amp;laquo;نشا&amp;amp;raquo; چارچوب مفهومی مشارکت مردمی در توزیع عادلانه یارانه‌ها تدوین شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رویکرد سنتی پرداخت نقدی مستقیم در رفع فقر ناکارآمد است، زیرا فقر پدیده‌ای چندبعدی، پیچیده و زمینه‌محور است و تنها با افزایش درآمد برطرف نمی‌شود. بر اساس دیدگاه توانمندی &amp;amp;laquo;آمارتیا سن&amp;amp;raquo;، فقر ناشی از محرومیت در قابلیت‌های زندگی مطلوب است نه صرفاً کمبود پول. در مقابل، مدل مشارکتی که بر نقش مردم و سازمان‌های غیردولتی تکیه دارد، انعطاف‌پذیری، خلاقیت، دانش محلی و اعتماد اجتماعی بیشتری ایجاد می‌کند. نمونه‌های موفق این رویکرد شامل الگوهای ترکیب تأمین مالی خرد و بسیج اجتماعی، صندوق‌های اجتماعی و مدل &amp;amp;laquo;نشا&amp;amp;raquo; است که همگی بر مشارکت فعال مردم در تصمیم‌گیری و اجرای برنامه‌های رفع محرومیت تأکید دارند. این پژوهش با نقد رویکرد سنتی دولتی در مدیریت فقر چندبعدی، بر لزوم گذار از برنامه‌ریزی &amp;amp;laquo;از بالا به پایین&amp;amp;raquo; به رویکرد &amp;amp;laquo;از پایین به بالا&amp;amp;raquo; مبتنی بر مشارکت عمومی تأکید می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که یارانه‌ها باید به جای توزیع صرفاً نقدی، از طریق کانال‌های متنوع و متناسب با نیازهای محلی توزیع شوند و نقش مردم از گیرنده منفعل به عامل فعال در شناخت، برنامه‌ریزی، اجرا و نظارت تغییر یابد. دولت باید نقش تسهیل‌گر را ایفا کرده و مدل‌های مشارکتی را عملیاتی سازد تا یارانه‌ها به شکلی عادلانه، مؤثر و متناسب با واقعیت‌های چندبعدی فقر توزیع گردند.</description>
    </item>
    <item>
      <title>دلالت‌های مکتب اردولیبرالیسم آلمانی برای مردمی‌سازی اقتصاد در اقتصاد ایران</title>
      <link>https://jiish.um.ac.ir/article_48408.html</link>
      <description>هدف این مقاله، بررسی و تحلیل نقش دولت در مردمی‌سازی اقتصاد با استناد به آموزه&amp;amp;lrm;های مکتب اردولیبرالیسم آلمانی می&amp;amp;lrm;باشد. این مکتب که در کشور ما کمتر شناخته شده است، زمینه&amp;amp;lrm;ساز معجزه&amp;amp;lrm; اقتصادی آلمان پس از ویرانی ناشی از جنگ جهانی بود و پس از بحران بزرگ اقتصادی 2008 نیز مجدداً مورد توجه جدی کشورهای اروپایی جهت عبور از بحران قرار گرفت. مکتب اردولیبرالیسم آلمانی داعیة جمع بین &amp;amp;laquo;عدالت و کارآیی&amp;amp;raquo; و &amp;amp;laquo;نظم&amp;amp;lrm;دهی و آزادی&amp;amp;raquo; را با تکیه&amp;amp;lrm; بر ایفای نقش همزمان بازار و مردم دارد و برای دولت قوی، نقشی اساسی در زمینه&amp;amp;lrm; ایجاد و تقویت آزادی اقتصادی مردم قائل است. مردمی&amp;amp;lrm;سازی اقتصاد به‌عنوان یک پارادایم نوظهور در کشور ما، یکی از ارکان مهم اقتصاد مقاومتی است که در آن، مردم، محور و رکن اصلی در اقتصاد هستند. امّا آیا این به ‌معنای حذف دولت از اقتصاد است؟ فرضیه اصلی این مقاله این است که مردمی&amp;amp;lrm;سازی اقتصاد به یک &amp;amp;laquo;دولت قوی&amp;amp;raquo; نیاز دارد. در این مقاله با بررسی تعالیم مکتب اردولیبرالیسم آلمانی نشان داده می&amp;amp;lrm;شود که در اقتصاد مردم&amp;amp;lrm;محور، دولت، وظایف خود را با قاعده&amp;amp;lrm;گذاری در چهارچوب مشخص و فراهم&amp;amp;lrm;سازی شرایط لازم در جهت تسهیل روند مردمی‌سازی اقتصاد ایفا می‌‌کند. در نهایت، در این مقاله با بررسی دلالت‌های این مکتب برای مردمی‌سازی اقتصاد، الگویی ارائه می&amp;amp;lrm;شود که شامل چیستی مردمی‌سازی در این مکتب، شرایط علّی و زمینه‌ای که دولت برای مردمی‌سازی اقتصاد باید فراهم نماید و همچنین مقابله با عوامل مخرب و اجرای سیاست&amp;amp;lrm;های راهبردی که دولت باید آن را برای مردمی‌سازی اقتصاد پی&amp;amp;shy;جویی نماید. در پایان مقاله نیز دلالت‌های مکتب اردولیبرالیسم آلمانی برای اقتصاد ایران ارائه شده است.</description>
    </item>
    <item>
      <title>حکمرانی خوب ادارک‌شده، عدالت سازمانی و صدای کارکنان در دانشگاه‌های ایران: نقش میانجی عدالت و نقش تعدیل‌گر اخلاق کاری اسلامی</title>
      <link>https://jiish.um.ac.ir/article_48410.html</link>
      <description>دانشگاه‌ها در دهه‌های اخیر با فشارهای روزافزون پاسخ‌گویی عمومی، رقابت برای جذب منابع و ضرورت تضمین کیفیت مواجه شده‌اند؛ شرایطی که اهمیت استقرار حکمرانی خوب را دوچندان می‌کند. حکمرانی خوب با تأکید بر اصولی همچون شفافیت، پاسخ‌گویی، مشارکت، بی‌طرفی و پاک‌دستی، نه‌تنها کارآمدی سازمانی را ارتقاء می‌دهد، بلکه بستری برای شکل‌گیری رفتارهای سازنده‌ای نظیر صدای کارکنان فراهم می‌آورد. اگرچه صدای کارکنان به‌عنوان بیان داوطلبانه ایده‌ها و نگرانی‌ها برای بهبود سازمان شناخته می‌شود، امّا پایداری این رفتار منوط به ادراک عدالت سازمانی در ابعاد توزیعی، رویه‌ای، تعاملی و اطلاعاتی است. با توجه به چالش‌های حکمرانی و مشارکت در برخی دانشگاه‌های ایران، و از سوی دیگر نقش بالقوه اخلاق کاری اسلامی در ارتقاء حساسیت اخلاقی کارکنان، پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر حکمرانی خوب بر صدای کارکنان با نقش میانجی عدالت سازمانی و نقش تعدیل‌گر اخلاق کاری اسلامی انجام شد. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی-پیمایشی (مقطعی) است. جامعه آماری شامل کارکنان اداری و کارشناسی دانشگاه‌های ایران بود که با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند. اگرچه براساس فرمول کوکران، حجم نمونه ۳۸۴ نفر برآورد شد، در نهایت، داده‌های حاصل از ۳۹۵ پرسش‌نامه معتبر مورد تحلیل قرار گرفت. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسش‌نامه‌های مبتنی بر مقیاس‌های معتبر حکمرانی خوب (۱۵ گویه)، عدالت سازمانی (۱۲ گویه)، صدای کارکنان (۱۰ گویه) و اخلاق کاری اسلامی (12 گویه) بود. روایی سازه با تحلیل عاملی تأییدی و پایایی با ضریب آلفای کرونباخ تأیید گردید. تحلیل داده‌ها با استفاده از همبستگی پیرسون و مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) در نرم‌افزار AMOS انجام شد. نتایج نشان داد که حکمرانی خوب، اثر مثبت و معناداری هم بر عدالت سازمانی و هم بر صدای کارکنان داشت. همچنین عدالت سازمانی، پیش‌بینی‌کننده مستقیم و معنادار صدای کارکنان است. آزمون بوت‌استرپ، نقش میانجی جزئی عدالت سازمانی را در رابطه میان حکمرانی خوب و صدای کارکنان تأیید کرد. افزون بر این، تحلیل رگرسیون سلسله ‌مراتبی نشان داد که اخلاق کاری اسلامی نقش تعدیل‌گر مثبت داشت، به‌طوری‌که در سطوح بالاترِ اخلاق کاری اسلامی، تأثیر ادراک عدالت بر تمایل کارکنان به ابراز صدای سازمانی شدت یافت. نتایج نشان داد که حکمرانی خوب از طریق بهبود ادراک عدالت سازمانی و همچنین به‌صورت مستقیم، زمینه بروز رفتار صدای کارکنان را فراهم می‌کند. در بستر دانشگاه‌های ایران که ساختارهایی نسبتاً سلسله ‌مراتبی بر آن‌ها حاکم است، اجرای اصول حکمرانی خوب می‌تواند اعتماد، شفافیت و امنیت روان‌شناختی کارکنان را افزایش دهد و آنان را به مشارکت و بیان ایده‌های سازنده تشویق کند. نقش میانجی عدالت نشان داد که بدون توجه به اصول عادلانه، اثر حکمرانی خوب ناقص باقی می‌ماند. همچنین نقش تعدیل‌گر اخلاق کاری اسلامی نشان‌دهنده اهمیت عوامل ارزشی و فرهنگی در تقویت رفتارهای مطلوب سازمانی است. این یافته‌ها بر ضرورت سیاست‌گذاری هم‌زمان در سه حوزه حکمرانی، عدالت و اخلاق کاری در دانشگاه‌ها تأکید می‌کند.</description>
    </item>
    <item>
      <title>نقش و جایگاه الگوی مصرف در مردمی‌سازی اقتصاد</title>
      <link>https://jiish.um.ac.ir/article_48411.html</link>
      <description>یکی از مهم‌ترین ابعاد جدید مصرف که چندان توجهی بدان نشده است، جنبه مردمی ‌بودن آن است. در واقع، نقش و جایگاه الگوی مصرف در مردمی‌سازی اقتصاد، مسئله‌ای است که در این مقاله با رویکرد توصیفی تحلیلی و البته با نگاه انتقادی مورد بررسی قرار می‌گیرد. این تحقیق با اختیار تعریف مردمی‌سازی به افزایش مشارکت حداکثری مردم در تصمیم‌گیری‌های خرد و کلان اقتصادی، به این نتیجه می‌رسد که الگوی مصرف یکی از ارکان تحقق مردمی‌سازی است. برای این منظور، باید مختصات و مؤلفه‌های مردمی‌سازی در مصرف به‌روشنی تبیین شود تا با تحقق آن بتوان به تحقق مردمی‌سازی امیدوار بود. با تحلیل و بررسی سیاست‌های اقتصاد مقاومتی و مبانی اسلامی و دینی آن، این مؤلفه‌ها عبارتند از همگانی‌ بودن، پایدار بودن، عادلانه بودن، متوازن‌ بودن و در نهایت مصرف از تولیدات ملی. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که بی‌توجهی یا غفلت از حکمرانی مصرف و یا مترداف‌انگاری مصرف دموکراتیک با آزادی مطلق در مصرف که در برخی نظریات مصرف در غرب دنبال می‌شود، سبب خواهد شد که رؤیای مردمی‌سازی نتواند محقق شود. همچنین یکسان‌انگاری الگوی مصرف مردمی با الگوی سوسیالیستی مصرف، انحرافی دیگر از الگوی صحیح مصرف مردمی و اسلامی است. مقاله برای نیل به مؤلفه‌های مصرف مردمی، مجموعه‌ای از سازوکارها را ارائه می‌دهد که در دو دسته سیاست‌های سلبی همچون مقابله با مظاهر مصرف‌گرایی و مصارف تفاخری و سیاست‌های ایجابی همچون رفع فقر مطلق و نسبی و مصرف از تولیدات ملی جای می‌گیرد. هر سازوکار با پیشنهادهای سیاستی قرین شده است که می‌تواند دولت را در تنظیمگری و حکمرانی مصرف به سمت مصرف پایدار مردمی یاری رساند.</description>
    </item>
    <item>
      <title>آینده‌پژوهی تمدن نوین اسلامی: هم‌افزایی عدالت و مقاومت در شرایط عدم قطعیت</title>
      <link>https://jiish.um.ac.ir/article_48413.html</link>
      <description>ضمن تشریح چالش‌های سلطه غربی و شناسایی خلأهای روش‌شناختی مطالعات موجود که عمدتاً توصیفی، تک‌بعدی و فاقد رویکرد آینده‌پژوهی ترکیبی بودند، ضرورت بررسی تعامل پیچیده عدالت و مقاومت در شرایط عدم قطعیت برجسته گردید. این پژوهش کیفی و آینده‌نگرانه است که با بهره‌گیری از فراترکیب ۴۰ منبع علمی، بیانیه گام دوم و بیانات رهبری و استخراج ۵۰ ردیف تم کلیدی، از چهار روش سه افق، تحلیل لایه‌ای علّی (CLA)، مثلث آینده‌پژوهی و عدم قطعیت بحرانی استفاده شده است. یافته&amp;amp;shy;های به‌دست‌آمده از این پژوهش نشان داد که در افق اول، تمدن اسلامی با فرسودگی ساختاری و مقاومت دفاعی مواجه است، حال آنکه افق سوم، تمدنی عادلانه و مقاوم را تصویر می‌کند؛ تحلیل لایه‌ای علّی، ریشه‌های تحول را از سطح لیتانی تا اسطوره‌های عاشورایی و مدینه فاضله بازکاوی کرد و مثلث آینده‌پژوهی گذار را مستلزم بازتعریف وزن گذشته، تبدیل فشار حال به فرصت و هم‌راستایی با کشش آینده دانست. عدم قطعیت بحرانی چهار سناریوی رقیب از &amp;amp;laquo;تمدن شکوفا&amp;amp;raquo; تا &amp;amp;laquo;رکود تمدنی&amp;amp;raquo; تولید و راهبرد‌های مقاومی چون تربیت نسل مقاوم، نهادسازی جهادی، حفظ گفتمان استکبارستیزی و ائتلاف‌سازی همسایگی شناسایی شد. به‌طور کلی، نتایج تأکید دارد آینده تمدن اسلامی مشروط به هم‌آهنگی عدالت، مقاومت و هوش راهبردی در فضای عدم قطعیت است.</description>
    </item>
  </channel>
</rss>
